Select Page

Papiergeschiedenis Nederland

De geschiedenis van de productie van papier in Nederland is nauw verbonden met de Veluwe en de Zaanstreek. Aan een beek bij Renkum (waterkracht) papiermakerwerd in 1598 de eerste papiermolen, De Bock, gebouwd. De locatie van papierproductie werd bepaald door twee factoren: de aanwezigheid van grondstoffen en energie. Die grondstoffen bestonden tot de 19e eeuw vooral uit lompen of afgedragen kleding. De vezels die werden gebruikt voor papier waren van katoen. Energie was nodig voor het maalproces dat de vezels moesten ondergaan. Waterkrachtmolens of windmolens werden daarvoor gebruikt. De Nederlandse papierindustrie op de Veluwe draaide op waterkracht. Door de geringe hoogteverschillen leverde de waterkracht niet de benodigde energie voor hoge kwaliteit papier. Op de Veluwe werd voornamelijk verpakkingspapier gemaakt. In de Zaanstreek leverde de windmolens meer kracht. Hier werd bijvoorbeeld wit schrijfpapier geproduceerd.

De Hollander

In 1680 werd in Nederland een machine uitgevonden die het maken van pulp versnelde: de Hollander. De machine bestond uit een bak met een rad waar haaks messen op gemonteerd waren. De pulp stroomde tussen de messen en de bodem door. Hierdoor werden de vezels in de stof gerafeld, verkleind en gemalen. Hoe fijner de vezelbrij, hoe gladder het papier. De papiermaker dompelde zijn schepraam, een houten raamwerk met een bodem van fijn gaas, onder in de kuip met vezelbrij. Hij schepte vezels in het raam en liet het vocht weglopen. Vervolgens werd het dunne en nog zeer natte vezellaagje op een stuk vilt gelegd. Nat papier en vilt om en om. Een stapel met natte vellen papier werd daarna geperst om de rest van het water te verwijderen. Tot slot werden de vellen opgehangen om te drogen.

Erfgoed

Molen De Schoolmeester te Westzaan is de enig overgebleven windmolen ter wereld die nog dagelijks papier maakt. In het Nederlands Openluchtmuseum bevindt zich een watermolen die nog actief papier produceert. Ook in Loenen (De Middelste Molen) is een papierfabriek te vinden die op water en stoom werkt. De huidige papierfabrieken zijn vooral gelegen in het oosten van het land. Meer informatie over de papiergeschiedenis in Nederland is te vinden op papiergeschiedenis.nl.