Boek

Ruim 500 jaar na de uitvinding van de drukpers worden nog steeds veel papieren informatiedragers gemaakt om te worden verkocht en gelezen. Print ondervindt evenwel steeds meer concurrentie van digitale media. Er worden steeds meer e-readers verkocht en de markt voor e-books groeit. Waarom zijn papieren boek nog altijd populair? Allereerst vanwege de positieve waarden die een boek vertegenwoordigt. De tactiele ervaring, de geur en de schoonheid zijn hier voorbeelden van. Het boek dat tegen een stootje kan en overal kan worden gelezen. De goede leeservaring, de navigatie die vertrouwd en eenvoudig is. Aantekeningen die gemakkelijk kunnen worden gemaakt in het boek. Het boek dat kan worden gesigneerd, zichtbaar is in de kast, bezit biedt, dat kan worden uitgeleend, een cadeaufunctie heeft en tot een gesprek kan leiden omdat het zichtbaar is. Het boek dat status verleent. Functionaliteiten en kwaliteiten die de markt nog altijd ziet en beloont.

Verschijningsvorm

De keuze voor een verschijningsvorm heeft (milieu)gevolgen. Zo wordt voor de productie van hardcover boeken meer materiaal, energie en transport gebruikt, met meer milieu-impact tot gevolg, dan voor de productie van boeken met een zacht omslag. Is het noodzakelijk dat een boek in hardcover wordt uitgegeven? Een hardcover boek heeft een duidelijke functie: het is luxe, mogelijk verkoop bevorderend en biedt een langere levensduur. De gewenste uitstraling en kwaliteit van een boek zijn meer subjectieve, moeilijk meetbare en marketinggerelateerde aspecten, maar ze zijn wel relevant voor de duurzaamheidsvraag. Een duurzame uitgave vereist een kritische blik op vorm, formaat en presentatie. Eenvoudig gezegd: is het nodig, kan het minder? Afwegingen en keuzes op dit vlak hebben gevolgen voor de levenscyclus en milieu-impact van een boek.

Duurzaam ontwerp

De productie van een eindproduct begint bij het ontwerp. Goed ontwerp- en opmaakwerk voorkomt fouten in het vervolgtraject en biedt efficiencyvoordelen. Al vanaf de eerste stappen bij het ontwerp kan duurzaamheid een rol spelen. Zo voorkomt het rekening houden met de standaardmaatvoering van drukvellen papierverlies (beperking snij-afval). Reductie van het aantal blanco pagina’s en/of keuze voor een ander, kleiner lettertype beïnvloeden het papiergebruik (en daarmee het volume en het gewicht). Kostenbesparing en rendementverbetering kunnen het gevolg zijn.

Oplage

De hoogte van de oplage van een titel kent diverse gevolgen en is verbonden met de productiewijze van een boek (vellenoffset, rotatie offset, inkjet, digitale druk).
Grote oplages lenen zich goed voor rotatiedruk, kleinere oplages voor vellenoffset of zelfs digitale Printing on Demand (PoD). Het is efficiënter (en minder milieubelastend) om bij populaire boeken in grote oplages te drukken. De hoeveelheid papierafval door inschiet neemt doorgaans recht evenredig af met
het toenemen van de oplage.  Anderzijds brengt een te hoge oplage papierafval teweeg: niet verkochte boeken. Probleem: de populariteit van een boek is niet altijd te voorspellen. Om in te spelen op die onzekerheid kan bijvoorbeeld worden gestart met digitale druk (PoD). Dat geldt ook bij herdrukken, of boeken die aan het einde van hun ‘looptijd’ zijn, maar bij voorkeur leverbaar moeten blijven. Drukkers maar ook een logistiek dienstverlener als het Centraal Boekhuis spelen hier op in door PoD-diensten te verlenen. Met name materiaalverlies, maar ook kosten (van papier, opslag etc.) kunnen met PoD worden gereduceerd.