CO2-footprint

In het project Duurzaam Boek zijn twee boeken onderworpen aan een CO2-meting (carbon footprint bepaling), de meest gebruikte vorm voor de bepaling of vergelijking van de duurzaamheid van een product. Hiermee wordt een getal (aantal CO2-equivalenten) bepaald, dat aangeeft hoeveel broeikasgassen (CO2) zijn gemoeid met het maken van een product. Met de carbon footprint wordt de focus van verduurzaming al snel op energiebesparing gericht. Dat is waardevol, maar de insteek van Duurzaam Boek is breder. Van de boeken Rondom staal (Koos van Zomeren) en de qua vorm en productie vergelijkbare titel De oorlog (Ad van Liempt) is de carbon footprint bepaald. WPG, de uitgever van deze twee boeken, heeft de wens geuit deze vergelijking op basis van CO2-equivalenten te maken. De vergelijking sluit aan bij de kwantificering van de bedrijfsbrede verduurzamingsinitiatieven van WPG. Voor de berekening van de CO2-reductie is samenwerking
gezocht met een gespecialiseerde en onafhankelijke partij: CO2logic.

De boeken zijn herleid tot dezelfde functionele eenheid, dit wil zeggen tot twee boeken die met elkaar te vergelijken zijn. Dit gebeurde op basis van het aantal pagina’s enerzijds en het aantal woorden anderzijds. Elk boek is herleid naar hetzelfde aantal pagina’s of hetzelfde aantal woorden. CO2logic heeft een cradle to gate benadering gehanteerd om de impact van de levenscyclus van de boeken weer te geven. De CO2-uitstoot is berekend tot het moment dat de boeken de drukkerij/binderij verlieten. Dit sluit aan bij de begrenzing van het onderzoek van Duurzaam Boek. De gebruiksfase van de boeken is buiten beschouwing gelaten. Voor elk onderdeel van het boek is utstoot weergegeven (de som van de uitstoot van het materiaal, het transport e het energieverbruik). Hierdoor wordt inzichtelijk welk onderdeel van het boek de grootste uitstoot heeft. Het materiaalgebruik (de papierproductie) kent de grootste impact. Voor het energieverbruik is een indicatie gegeven. Deze is gebaseerd op de emissiefactor van de grijze stroom die wordt geleverd door het Nederlands elektriciteitsnet. Deze wordt afgezet tegen de emissiefactor van groene stroom. Voor de groene stroom is de emissiefactor van waterkracht gebruikt. Groene stroom kan al een reductie van 10% tot 7% op de totale voetafdruk van het boek betekenen.


Type papier

De uitstoot per type papier kan zeer verschillen. Papier dat is gemaakt van houtvezels uit duurzaam beheerde bossen of uit gerecycled papier, geproduceerd in een land met veel groene stroom, zal een relatief lage CO2-uitstoot hebben. CO2logic heeft de uitstoot van het type papier bepaald, rekening houdend met de belangrijkste parameters: energieverbruik (thermisch en elektrisch) voor pulp en papier, de koolstofinhoud van de gebruikte brandstoffen en energiebronnen, het transport van hout en pulp, en het al dan niet geïntegreerd zijn van de pulp- en papierfabriek.

Papier, transport en groene stroom

Papier levert de grootste bijdrage aan de carbon footprint van een boek. Dat is niet verwonderlijk. Een boek is een stapeltje papier met een kartonnen kaft. Voor de onderzochte boeken zijn verschillende papiersoorten gebruikt. De klimaatimpact van het binnenwerk van Rondom staal is een stuk lager (748 kgCO2e/ton –  kilogram CO2-emmissie per ton) dan die van het papier dat is gebruikt voor De oorlog (1.222 kgCO2/ton). Dit is vooral te wijten aan het gegeven dat het papier in De oorlog is gemaakt in Spanje. Het papier van Rondom staal is geproduceerd in Zweden. De Spaanse papierindustrie gebruikt meer fossiele brandstoffen (62% gas en slechts 32% biomassa), terwijl in Zweden vrijwel alleen biomassa wordt aangewend in de papier- en pulpindustrie (89%). Bovendien is de Zweedse elektriciteit voornamelijk hernieuwbaar (30 gCO2e/kWh). De emissiefactor voor elektriciteit in Spanje is hoger, namelijk 238 gCO2e/kWh. De pulp voor het Zweedse papier is afkomstig uit Europa (Zweden en Spanje), terwijl de pulp van het Spaanse papier gedeeltelijk uit Chili komt. Dat scheelt veel transportkilometers. Niet alleen de uitstoot per ton papier speelt een belangrijke rol. Ook de hoeveelheid gebruikt papier speelt een voorname rol in de footprint. Het papier dat is gebruikt voor Rondom staal is 10 gram lichter dan het papier dat voor De oorlog is aangewend. Daarnaast zijn de snij- en inschietverliezen bij Rondom staal 5% lager dan die van De oorlog. Er is simpel gezegd veel minder papier gebruikt. Papier- en transportreductie en groene stroom zorgen voor een aanzienlijk lagere footprint van een boek.

Functionele eenheid en footprint

Uit het onderzoek komt naar voren dat de gekozen functionele eenheid sterk bepalend is voor de uiteindelijke uitkomst van de CO2-uitstoot. Wordt de uitstoot van de boeken doorgerekend naar twee vergelijkbare boeken van 500 bladzijden, dan bedraagt de uitstoot van De oorlog 1.935 gCO2e en die van Rondom staal 943 gCO2e. Is de functionele eenheid het aantal bladzijden, dan is de uitstoot van Rondom staal 51% lager dan de uitstoot van De oorlog. Dat heeft te maken met het formaat van Rondom staal. Dat is kleiner dan dat van De oorlog, er is lichter papier gebruikt en de emissiefactor van het papier is een stuk lager. Is de functionele eenheid het aantal woorden, dan is de uitstoot van Rondom staal slechts 15% lager. De reden hiervoor wordt duidelijk bij het openslaan van de boeken. De bladvulling van Rondom staal is 30% minder dan die van De oorlog. Rondom staal bevat 0,7 woorden per vierkante centimeter, terwijl dat bij De oorlog één woord per vierkante centimeter is. Hoewel de papierkeuze van Rondom staal duurzamer is, zorgt de meer gecomprimeerde tekstopmaak van De oorlog voor (relatief) minder papiergebruik. Voor Rondom staal is dus relatief meer papier per woord gebruikt, maar het boek biedt een lagere uitstoot door het gebruik van duurzamer papier en minder transport.

Conclusie

Uit de CO2-meting komt duidelijk naar voren dat twee factoren een belangrijke invloed hebben op de klimaatimpact van een boek: de papiersoort en het ontwerp van de uitgave. Duurzaam papier verlaagt de uitstoot CO2 per ton gebruikt papier aanzienlijk (energie bij productie, transport en groene stroom). Het design kan de papierhoeveelheid beperken (snijverlies en efficiënte opmaak).