Aanpak & analysekader

Duurzaam Boek wil enerzijds praktische handvatten bieden die kunnen leiden tot verduurzaming: herkenbare uitgangspunten en praktische inzichten waarmee snel en eenvoudig verbeteringen kunnen worden bewerkstelligd. Anderzijds wil Duurzaam Boek een basis  voor deskundig vervolgonderzoek, bijvoorbeeld een wetenschappelijk onderbouwde CO2-meting. Duurzaam Boek heeft een op de praktijk gerichte en doelmatige insteek. De milieu-impact van een viertal daadwerkelijk uitgegeven boeken is geanalyseerd binnen een vooraf vastgesteld kader dat inzicht biedt in het uitgeefproces. Het materiaal-, water- en energiegebruik is inzichtelijk gemaakt, de distributie in de keten blootgelegd.

De keten

De ketenaanpak staat centraal binnen Duurzaam Boek. Boeken maken is een ketenaangelegenheid, van vezel tot oudpapierbak en van bosbouwer tot consument. Papier en karton vormen weliswaar de basis van een boek, de duurzaamheid ervan is de optelsom van meerdere factoren. Alle schakels die zijn betrokken bij de productie kunnen een rol spelen bij de verduurzaming van een boek. De betrokken partijen zijn uitgedaagd ideeën en ervaringen te delen met toeleveranciers en afnemers in de productieketen van boeken. Doel van deze integrale aanpak: meer ketensamenwerking, innovatie, kostenbesparing en een groener product en imago. Met de ketenpartners is gekeken naar de verduurzamingsmogelijkheden van bestaande producten en vervolgens zijn concrete stappen gezet richting een duurzamer product. Het tegengaan van verspilling in de keten is een uitgangspunt. Duurzaam Boek zich op minder gebruik, minder afval en duurzamere alternatieven (materialen en productiewijzen).

Meten duurzaamheid

De meest gebruikte vorm voor de bepaling of vergelijking van de duurzaamheid van een product is de zogenoemde carbon footprint. Hiermee wordt een getal (aantal CO2-equivalenten) bepaald, dat aangeeft hoeveel broeikasgassen (CO2) zijn gemoeid met het maken van een product. Met de carbon footprint wordt de focus van verduurzaming al snel op energiebesparing gericht. Dat is waardevol, maar de insteek van Duurzaam Boek is breder. Toch is ook de hoeveel CO2-uitstoot bij de productie van een boek bekeken. Dat is gebeurd bij het boek Rondom staal (Koos van Zomeren) en de qua vorm en productie vergelijkbare titel De oorlog (Ad van Liempt). WPG uitgevers, de uitgeverij van deze twee boeken, heeft de wens geuit deze vergelijking op basis van CO2-equivalenten te maken. De vergelijking sluit aan bij de kwantificering van de bedrijfsbrede verduurzamingsinitiatieven van WPG. Voor de berekening van de CO2-reductie is samenwerking gezocht met een gespecialiseerde en onafhankelijke partij: CO2logic. De resultaten en conclusies van CO2logic zijn te vinden op deze website.

LiDS-wiel

Duurzaam Boek wil adviezen geven om duurzame producten te maken. Het hele productieproces van een boek is daartoe in kaart gebracht. Een nuttig middel om een duurzame productie inzichtelijk te maken is het Lifecycle Design Strategy (LiDS)-wiel. Deze aan de TU Delft ontwikkelde methodiek brengt acht fases van (duurzame) productontwikkeling in kaart en kan worden gebruikt als een lijst met duurzame ontwerpstrategieën. Ook bij Duurzaam Boek zijn de functie van een papieren boek, de materiaalkeuze, het materiaalgebruik, de productie(techniek), de distributie, de milieubelasting tijdens de gebruiksfase en de mogelijkheden na de levensduur onderzocht. Op basis hiervan is gekeken naar gemaakte keuzes en mogelijk duurzamere alternatieven.

Begrenzing onderzoek

De scope van het onderzoek betreft de processen van de boekproductie (energie, materiaal, transport, water) en is op het vlak van materiaal beperkt tot de in het eindproduct herkenbare bestanddelen: papier en karton; kapitalen; laminaat; lijm; inkt.

Uitvoering onderzoek

Per modelboek is met de betrokken ketenpartners een uitgebreide vragenlijst afgewerkt. Voorts is met hen aan de hand van de uitkomsten van het onderzoek besproken hoe de boekproductie, rekening houdend met de ambities van partijen, verder kan worden verduurzaamd. Op basis van de resultaten van de nulmeting is een checklist opgesteld voor de uitgave van een vergelijkbaar, maar duurzamer boek. Vervolgens zijn vier nieuwe boeken geproduceerd. Over deze boeken zijn wederom vragenlijsten ingevuld, interviews gehouden en (order)managementsystemen en documenten geraadpleegd. De resultaten hiervan zijn met die van de boektitel van de eerste meting vergeleken.