Functie boek

Bij de duurzamer geproduceerde titels van Duurzaam Boek is door de uitgevers primair gekozen voor een papieren variant, met eenzelfde functie en verschijningsvorm als de boektitels van de eerste nulmeting. Niet alleen om een goede vergelijking mogelijk te maken, maar ook omdat er blijkbaar een potentiële markt is om het boek te verkopen. Er is bewust gekozen voor een papieren boek. Is het voor de beoogde markt noodzakelijk om een papieren boek uit te geven?En in welke verschijningsvorm gebeurt dat? Waarom wordt gekozen voor hardcover, paperback of een Dwarsligger? Heeft het boek extra bescherming nodig? Is laminaat op de cover noodzakelijk? Zijn er duurzamere alternatieven? Keuzes in het begin van het proces kunnen gevolgen hebben voor de eindfase van het product. Bij het ontwerp kan al worden nagedacht over de milieu-impact van de materialen die gebruikt worden. Dat geldt uiteraard ook voor (de keuze voor)een e-boek. Is dat een serieuze, ja zelfs duurzamere optie?

Ook aan de door de uitgever te bepalen oplage kleven duurzaamheidsaspecten. Wordt het boek niet verkocht en uiteindelijk zelfs vernietigd, dan levert dat zinloze verspilling, milieudruk en kosten op. Alleen kiezen voor milieuvriendelijk papier is niet genoeg om een groen boek op te leveren. Zorgvuldige omgang met het materiaal tijdens het proces is net zo belangrijk. Dat begint al bij het vaststellen van de verschijningsvorm en oplage. Overleg, afstemming, kennisuitwisseling tussen ketenpartners kunnen leiden tot duurzamere boeken.

Dwarsligger

De Dwarsligger® is sinds 2010 verkrijgbaar op de Nederlandse markt. Het is een compleet boek in een handzaam formaat. De kleine uitvoering (12 x 8 cm), het gebruik van dundrukpapier (30 g/m2) en het compacte zetwerk leiden tot papier- en gewichtsreductie, met alle duurzame gevolgen van dien.

 

Digitaal of papier?: een milieuvergelijking

De keuze voor papier of digitaal heeft gevolgen voor de footprint van een boek. Zowel voor e-books als voor papieren boeken geldt dat het grootste deel van de footprint ervan wordt veroorzaakt door de productie van het medium zelf. Steeds meer wordt bekend over de milieu-impact van digitale middelen en digitaal communiceren. 10% van de mondiale CO2-uitstoot is inmiddels ICT-gerelateerd. Daarmee passeert de ICT de luchtvaart. Digitale dragers zijn gemaakt van grondstoffen die opraken. In tegenstelling tot hout nemen zij geen CO2 op. Daarnaast gebruikt een e-reader altijd stroom. Dat geldt ook voor de servers waar de e-boeken worden opgeslagen. De vervuiling van één e-reader is veel groter dan die van een enkel boek. Bij de e-reader is de vervuiling echter eenmalig; deze kan worden verdeeld over meerdere boeken. Het fenomeen overproductie van boeken komt bij e-readers niet voor. Bij een gedrukt boek is de content vervlochten met het medium; de milieubelasting vindt plaats bij ieder boekexemplaar.

Vanaf hoeveel boeken wordt het gunstiger voor het milieu om digitaal te lezen? De parameters en inputdata van de onderzoeken hiernaar verschillen zozeer dat zij nauwelijks zijn te vergelijken. En wat wordt vergeleken? Met een iPad kan veel meer dan boeken lezen alleen. Wat is het energiegebruik van de reader? Waar komt de energie vandaan? Steenkool, olie, kernsplitsing, zon of wind? En hoe zit het met recycling? Waar papier koploper is in recycling (zie hoofdstuk 6.8), worden digitale dragers maar matig hergebruikt. De drempel om digitaal duurzamer te lezen ligt tussen de 30 en 200 boeken. 30 boeken moeten worden aangeschaft en gelezen op de e-reader om duurzamer te zijn dan 33 papieren boeken. In hoeveel jaar tijd leest de gemiddelde boekenlezer 30, laat staan 200 boeken? Is de digitale drager dan niet reeds vervangen? Algemeen kan worden gesteld dat een enthousiaste veellezer van boeken na verloop van
tijd en onder voorwaarden met een e-reader duurzamer af is. Hoe meer het apparaat wordt benut, hoe eerder het duurzame omslagpunt volgt. Maar geldt niet ook voor een papieren boek waarvan bij meer gebruik de footprint wordt verlaagd? Is een papieren boek eenmaal geproduceerd, dan staat de footprint ervan vast. Hoe meer het wordt gelezen, hoe beter.